DẠY HỌC BẰNG PHƯƠNG PHÁP BÀN TAY NẶN
BỘT
Phương pháp “Bàn tay nặn
bột” là phương pháp dạy học dựa trên hoạt động tìm tòi, nghiên cứu, khám phá thực
tiễn. "Bàn tay nặn bột" là một phương pháp dạy học tích cực nhằm phát
huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh.
Mục tiêu của PPBTNB là tạo
nên tính tò mò, ham muốn khám phá và say mê khoa học của học sinh. Ngoài việc
chú trọng đến kiến thức khoa học, phương pháp này còn chú ý nhiều đến việc rèn
luyện kĩ năng diễn đạt thông qua ngôn ngữ nói và viết cho HS.
Điểm nổi trội của PPBTNB là rèn cho HS ngay
từ bậc tiểu học đã có cách tư duy của nhà khoa học, cách làm việc của nhà khoa
học. Con đường tìm ra kiến thức của HS cũng tương tự như quá trình tìm ra kiến
thức mới của các nhà khoa học.
Tiến trình dạy học theo phương pháp
“Bàn tay nặn bột”
Bước
1: Tình huống xuất phát và câu hỏi nêu vấn đề.
- Là một tình huống do
giáo viên chủ động đưa ra như là một cách dẫn nhập vào bài học
- Câu hỏi nêu vấn đề là
câu hỏi lớn của bài học.
- Câu hỏi phải phù hợp với
trình độ học sinh, gây mâu thuẫn nhận thức và kích thích tính tò mò của học
sinh.
- Giáo viên phải dùng câu
hỏi mở, tuyệt đối không được dùng câu hỏi đóng.
Bước
2: Bộc lộ quan niệm ban đầu của học sinh.
- Giáo viên khuyến khích
học sinh nêu những suy nghĩ, nhận thức ban đầu của mình về sự vật, hiện tưởng mới.
- Giáo viên cho học sinh
trình bày bằng nhiều hình thức: viết, vẽ, nói, ….
- Giáo viên không nhất
thiết phải chú ý tới các quan niệm đúng, cần phải chú trọng đến các quan niệm
sai.
Bước
3: Đề xuất câu hỏi hay giả thuyết và thiết kế phương án thực nghiệm.
3.1 Đề xuất câu hỏi.
- Từ những khác biệt và
phong phú về biểu tượng ban đầu, GV giúp HS đề xuất câu hỏi.
- GV cần khéo léo chọn lựa
một số biểu tượng ban đầu khác biệt trong lớp
từ đó HS đặt câu hỏi liên quan đế bài học.àđể giúp học sinh so sánh
3.2 Đề xuất phương án thực
nghiệm nghiên cứu.
- Từ những câu hỏi của
HS, GV nêu câu hỏi cho HS đề nghị các em đề xuất thực nghiệm để tìm ra câu trả
lời cho các câu hỏi đó.
- GV ghi chú lên bảng các
đề xuất của HS để các ý kiến sau không trùng lặp.
- Khuyến khích HS tự đánh
giá ý kiến nhau hơn là ý kiến của GV nhận xét.
Bước
4: Tiến hành thực nghiệm tìm tòi – nghiên cứu
- Quan sát tranh và mô hình và ưu tiên thực nghiệm trên vật thật
- Từ những khác biệt và
phong phú về biểu tượng ban đầu, GV giúp HS đề xuất câu hỏi.
- GV cần khéo léo chọn lựa
một số biểu tượng ban đầu khác biệt trong lớp
từ đó HS đặt câu hỏi liên quan đế bài học.àđể giúp học sinh so sánh
Bước
5: Kết luận, hợp thức hóa kiến thức
Sau khi thực hiện thí nghiệm tìm tòi
- nghiên cứu, các câu trả lời dần dần được giải quyết, kiến thức được hình
thành, tuy nhiên vẫn chưa có hệ thống hoặc chưa chuẩn xác một cách khoa học.
Giáo viên có nhiệm vụ tóm tắt, kết luận và hệ thống lại để học sinh ghi vào vở
coi như là kiến thức của bài học.
Một số điểm cần lưu ý để dạy thành
công bài dạy bằng phương pháp bàn tay nặn bột bậc tiểu học.
1/
Tổ chức lớp học: Thực hiện dạy học theo phương pháp BTNB
có rất nhiều hoạt động theo nhóm. Vì vậy, nếu muốn tiện lợi cho việc tổ chức thảo
luận, hoạt động nhóm thì lớp học cần phải sắp xếp lại bàn ghế theo nhóm cố định,
đồng thời giáo viên phải tạo được không khí lớp học vui vẻ, thoải mái, thích
thú cho học sinh trong học tập.
2/Giúp
học sinh bộc lộ quan điểm ban đầu:
Quan điểm ban đầu của học
sinh thường là các quan niệm hay khái quát chung về sự vật, hiện tượng, có thể
sai hoặc chưa chính xác về mặt khoa học.
Giáo viên nên khuyến
khích học sinh trình bày ý kiến của mình; giáo viên phải biết chấp nhận và tôn
trọng những quan điểm sai của học sinh, không nên có nhận xét đúng - sai sau
khi học sinh trình bày.
Biểu tượng ban đầu càng
đa dạng, phong phú, càng sai lệch với ý kiến đúng thì tiết học càng sôi nổi,
thú vị, gây hứng thú cho học sinh. Do đó, ý đồ dạy học của giáo viên càng dễ thực
hiện được.
3/
Tổ chức hoạt động thảo luận cho học sinh: Trong khi học
sinh thảo luận, giáo viên chỉ là người hướng dẫn, giúp các em tìm thấy sự thống
nhất ý kiến và khuyến khích học sinh thảo luận tích cực.
4/
Đặt câu hỏi:
Trong dạy học theo phương
pháp BTNB, câu hỏi của giáo viên đóng vai trò quan trọng cho sự thành công của
phương pháp và thực hiện ý đồ dạy học.
Câu hỏi tốt có thể giúp
cho học sinh xác định rõ phần trả lời của mình và làm tiến trình dạy học đi
đúng hướng. Trong dạy học giáo viên thường sử dụng câu hỏi nêu vấn đề và câu hỏi
gợi ý.
Câu hỏi nêu vấn đề là câu
hỏi lớn của bài học hay môđun kiến thức. Các câu hỏi gợi ý được giáo viên đặt
ra và sử dụng trong quá trình làm việc với học sinh nhằm gợi ý, định hướng cho
các em rõ hơn hoặc kích thích một suy nghĩ mới của học sinh.
5/
Hướng dẫn học sinh phân tích thông tin, hiện tượng quan sát khi nghiên cứu:
Khi làm thí nghiệm hay
quan sát hoặc nghiên cứu tài liệu để tìm ra câu trả lời, giáo viên cần hướng dẫn
học sinh biết chú ý đến các thông tin chính để rút ra kết luận tương ứng với
câu hỏi.
Ví dụ: đối với các thí
nghiệm cần quan sát một số hiện tượng để rút ra kết luận, giáo viên nên lưu ý
cho học sinh chú ý vào các hiện tượng để lấy thông tin, nhắc nhở học sinh bám
vào mục đích thí nghiệm để làm gì, trả lời câu hỏi nào...
Đối với các thí nghiệm cần
đo đạc, lấy số liệu, giáo viên yêu cầu học sinh ghi chép lại các số liệu để từ
đó rút ra nhận xét. Tốt nhất, giáo viên nên chuẩn bị mẫu ghi chú kết quả thí
nghiệm và phát cho học sinh lúc bắt đầu làm thí nghiệm.
